Tovarni markirovka qilish — bu mahsulotning ishlab chiqarilgan yoki import qilingan paytidan boshlab yakuniy iste’molchiga sotilgunga qadar uning harakatini kuzatish imkonini beruvchi maxsus identifikatsiya vositalarini qo‘llash jarayonidir. O‘zbekiston hududida identifikatsiya vositasi sifatida Data Matrix kodi qo‘llaniladi.
Tovarlarni markirovka qilish kontrafakt darajasini pasaytiradi, halol biznes foydasini oshiradi, ishlab chiqaruvchilarga bo‘lgan ishonchni mustahkamlaydi va xaridorlarga mahsulotni mustaqil tekshirish vositasini taqdim etadi.
Tovarlarning majburiy raqamli markirovkasi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan belgilangan. Hozirgi vaqtda quyidagi tovar guruhlari markirovkaga tortiladi:
- Tamaki mahsulotlari
- Alkogol mahsulotlari
- Pivo va pivo ichimliklari
- Maishiy texnika
- Dori vositalari va tibbiy buyumlar
- Suv va ichimliklar
Import qiluvchilar va ishlab chiqaruvchilar markirovka kodlarining emitentlari hisoblanadi hamda markirovka kodlarini olish va qo‘llash, shuningdek tizimda majburiy hisobotlarni shakllantirishga majburdirlar. Markirovka kodlarini olish va ular bilan ishlash uchun quyidagi bosqichlarni bajarish zarur:
- Shaxsiy kabinetni ro‘yxatdan o‘tkazish
- “Tovarlar tavsifi” bo‘limida tovar kartochkalarini ro‘yxatdan o‘tkazish
- Shaxsiy hisobni boshqarish, markirovka kodlarini buyurtma qilish va to‘lash
- Markirovka kodini qo‘llash
- Tovarlarni muomalaga kiritish
Shaxsiy kabinetni ro‘yxatdan o‘tkazish
Markirovkalangan mahsulot bilan ishlash NIS “ASL BELGISI” — tovarlarni raqamli markirovka va kuzatish milliy axborot tizimining shaxsiy kabinetida amalga oshiriladi. Markirovka bilan ishlashni boshlash uchun tizimda ro‘yxatdan o‘tish uchun ariza yuborish zarur. Ro‘yxatdan o‘tish bir necha bosqichda amalga oshiriladi:
- Shaxsiy kompyuter tayyorgarligini tekshirish
- Ro‘yxatdan o‘tish uchun ariza shakllantirish
- Tashkilot hisob yozuvini faollashtirish
Shaxsiy kabinetni qanday ro‘yxatdan o‘tkazish haqida batafsil ma’lumot bilan quyidagi havola orqali tanishishingiz mumkin - xTrace: NIS «Asl Belgisi» tizimida ro‘yxatdan o‘tish yoki video-dars yordamida:
Shaxsiy kabinet faollashtirilgandan so‘ng Foydalanuvchiga rollar tayinlash zarur. Birinchi faollashtirilgan Foydalanuvchiga barcha mavjud rollarni qo‘shish tavsiya etiladi (rollarni tayinlash shaxsiy kabinetning to‘liq funksionalidan foydalanish imkonini beradi). Batafsil yo‘riqnoma maqolada -xTrace: Foydalanuvchi profili - Rol tayinlash
Shaxsiy kabinetda ro‘yxatdan o‘tgandan so‘ng, markirovka kodlarini olish uchun emitentlar shartnomani va shaxsiy hisobni faollashtirish tartibidan o‘tishlari zarur. Faollashtirish raqamli markirovka tizimi Operatori tomonidan amalga oshiriladi.
Shartnoma olish va shaxsiy hisobni faollashtirish uchun qo‘llab-quvvatlash xizmatiga murojaat yuborish zarur.
“Tovarlar tavsifi” bo‘limida tovar kartochkalarini ro‘yxatdan o‘tkazish
Markirovka kodlarini olish uchun markirovka qilinishi lozim bo‘lgan mahsulotni “Tovarlar tavsifi” bo‘limida tavsiflash zarur.
Tovar kartochkasini yaratish uchun GTIN majburiy hisoblanadi. Ishlab chiqaruvchilar uni GS1 Uzbekistan Assotsiatsiyasi orqali oladilar, unda ro‘yxatdan o‘tish har bir ishlab chiqaruvchi uchun majburiydir. Import qiluvchilar import qilinayotgan tovarlar uchun mavjud xorijiy GTINdan foydalanishlari mumkin.
Bo‘limga o‘tish uchun quyidagilar zarur:
- Shaxsiy kabinetga avtorizatsiya qilish.
- “Tovarlar tavsifi kuzatuvchisi” rolining mavjudligi
- Shaxsiy kabinet menyusida “Tovarlar tavsifi” bo‘limini ochish
Tovar haqidagi ma’lumotlarga ega kartochka moderatsiyadan o‘tadi, bunda tovar nomi, shtrix-kod, tasvir va mahsulot haqidagi boshqa ma’lumotlar tekshiriladi. Moderatsiyadan muvaffaqiyatli o‘tgach, kartochka “E’lon qilingan” maqomini oladi.
“Tovarlar tavsifi” bo‘limida ishlash haqida batafsil ma’lumot quyidagi havoladagi maqolada bayon etilgan - xTrace: Tovar tavsiflari
Shaxsiy hisobni boshqarish, markirovka kodlarini buyurtma qilish va to‘lash
Markirovka kodlari uchun to‘lov shaxsiy kabinetdagi shaxsiy hisobdan amalga oshiriladi. Shaxsiy kabinetdagi shaxsiy hisobni to‘ldirish bo‘yicha yo‘riqnoma bilan quyidagi havola orqali tanishishingiz mumkin - xTrace: Markirovka kodlarini buyurtma qilish uchun to‘lov
Mahsulotga markirovka kodlarini qo‘llash uchun ularni NIS “ASL BELGISI” shaxsiy kabineti orqali buyurtma qilish zarur. Kodlar buyurtmasi majburiy markirovkaga tortiladigan tovar guruhlari uchun pullik asosda amalga oshiriladi. Bitta kod narxi QQSsiz 68 so‘m va QQS bilan 76,16 so‘mni tashkil etadi.
Markirovka kodlarini olish uchun:
- “Buyurtmalar” → “O‘z buyurtmalari” bo‘limiga o‘tish.
- “Buyurtma yaratish” tugmasini bosish.
Markirovka kodlari buyurtmasi avtomatik tekshiruvdan o‘tadi. Muvaffaqiyatli tekshiruvdan so‘ng buyurtma qilingan miqdordagi kodlar generatsiya qilinadi. Barcha kodlar markirovka kodlari reyestrida “Olingan” maqomi bilan saqlanadi. Kodlarni olish uchun buyurtmani qanday ro‘yxatdan o‘tkazish haqida batafsil ma’lumot quyidagi havolada - xTrace: Markirovka kodlariga buyurtma berish
Markirovka kodini qo‘llash
Markirovka kodlari mahsulotga Data Matrix formatida qo‘llanadi. Bunda kod uni to‘g‘ri o‘qish mumkin bo‘ladigan tarzda qo‘llanishi kerak.
Tovarlarni raqamli markirovka qilish qoidalariga muvofiq, ishlab chiqaruvchi yoki import qiluvchi quyidagilarga majbur:
- Markirovka kodlarini Data Matrix formatiga o‘zgartirish;
- Data Matrix kodlarini tovar (qadoq, yorliq, stiker)ga qo‘llash;
- Tovarga qo‘llangan markirovka kodlari ro‘yxatini shakllantirish;
- NIS “Asl Belgisi”ga markirovka kodlarini qo‘llash bo‘yicha hisobot yuborish - xTrace: KM Qo'llash
Qo‘llangan markirovka kodiga misol:
“KMni qo‘llash” operatsiyasini shakllantirishda markirovka kodining maqomi tovarlarni muomalaga chiqarish usuliga muvofiq o‘zgaradi. Mahalliy ishlab chiqarilgan tovarlar uchun usul - Mamlakatda ishlab chiqarish ko‘rsatiladi va kodlarga “Muomalada” maqomi beriladi. Import tovarlar uchun usul - Import (uchinchi davlatlardan) ko‘rsatiladi va kodlar “Qo‘llangan” maqomini oladi.
Tovarlarni muomalaga kiritish
Markirovkalangan tovarlarni muomalaga kiritish usuli “Tovarlarni muomalaga chiqarish usuli” parametri qiymatiga bog‘liq.
- O‘zbekiston hududida ishlab chiqarilgan tovarlar uchun: “KMni qo‘llash” operatsiyasi muvaffaqiyatli bajarilgandan so‘ng kodlar “Muomalada” maqomini oladi va elektron hisob-faktura (ESF) rasmiylashtirishda yoki KKM orqali chakana savdoda foydalanilishi mumkin.
Elektron hisob-faktura bilan ishlash haqida batafsil ma’lumotni maqolada o‘qing - Tovarlarni jo‘natish uchun elektron hisob-fakturani rasmiylashtirish va qabul qilish. Hujjatlarni rasmiylashtirish jarayonidan oldin ushbu video-dars bilan tanishing:
Import tovarlar uchun: kodlarni Agregatsion import kodi (AIK)ga joylashtirish hamda AIKni IM-40 yuk bojxona deklaratsiyasida (BYD) aks ettirish zarur. Import mahsulotini bojxona rasmiylashtiruvi yakunlangandan so‘ng ASL BELGISI tizimida “BYD haqida ma’lumot” hujjati shakllantiriladi va ko‘rsatilgan kodlarga “Muomalada” maqomi beriladi.
Foydali maqolalar:
Sharhlar
sharhsiz qoldirish uchu tizimga kirish