Atamalar lugʻati

Data Matrix — majburiy mahsulotlarni markalashda qoʻllaniladigan ikki oʻlchovli shtrix-kod identifikatori. U GTIN raqamini, noyob seriyali raqamni, mahsulotning haqiqiyligini tekshirish uchun kriptoxvostni oʻz ichiga oladi. Har bir mahsulot uchun individual hisoblanadi. Data Matrix ichida ishlab chiqaruvchi, yaroqlilik muddati va chiqarilgan sana, partiya va seriya raqami hamda mahsulot xususiyatlari haqida maʼlumot shifrlangan. Oʻzbekistonda Data Matrix kodlarini yaratish uchun NIS «Asl Belgisi» javobgardir. Kodlarni olish uchun ishlab chiqaruvchilar va importyorlar tizimga murojaat qilishlari kerak.

GTIN - Global Trade Item Number — xalqaro 14 xonali shtrix-kod raqami. U dunyo bozorlarida tovar guruhlarini aniqlash va mahsulot turlarini tizimlashtirish uchun ishlatiladi. GTINni ishlab chiqish va berish xalqaro GS1 assotsiatsiyasi tomonidan amalga oshiriladi. GTIN mahsulot qadoqlari ustiga standart shtrix-kod shaklida qoʻyiladi. GTIN bir xil parametrga ega mahsulot partiyasiga biriktiriladi. NIS «Asl Belgisi» tizimida GS1 Data Matrix orqali markalash qoʻllaniladi. Bu GTINning kengaytirilgan ikki oʻlchovli versiyasidir. Unda ishlab chiqarilgan sana, vazn, yaroqlilik muddati, partiya yoki seriya raqami kabi koʻproq maʼlumotlar mavjud.

GS1 - Global Standard One — mustaqil no-kommersiya tashkiloti boʻlib, hisob-kitoblarni standartlashtirish va shtrix-kodlash bilan shugʻullanadi. Jahon tovar aylanmasida yagona GTIN, GLN, SSCC kodlari mavjud boʻlib, ularni GS1 taqdim etadi. GS1 standartlari boʻlmasa, taʼminot zanjiri ishtirokchilari mahsulot, uning ishlab chiqaruvchisi va joylashuvi haqida yagona maʼlumotga ega boʻlolmas edi. GS1 kodlarini olish va foydalanish uchun unga aʼzo boʻlish kerak. Bu GS1ning har bir aʼzo davlatida bitta vakolatli vakillar orqali amalga oshiriladi. Oʻzbekistonda bu GS1 Uzbekistan tashkilotidir. GS1 Uzbekistanga aʼzo boʻlish tartibi assotsiatsiya saytida batafsil bayon etilgan.

Izchillik - Izchillik umuman olganda mahsulot partiyasining harakatini nazorat qilishdir. Biroq, raqamli markalash joriy etilishi bilan markalash va izchillik texnologiyalarini birlashtirish mumkin boʻldi va nafaqat partiyaning, balki har bir mahsulot birligining — masalan, pivo bankasi yoki dori qadoqining aniq harakati kuzatib borilishi mumkin. Har bir mahsulot birligining ishlab chiqaruvchidan boshlab ulgurji zanjir orqali chakana nuqtaga va xaridorga sotilishigacha boʻlgan yoʻli kuzatilishi mumkin. Texnik jihatdan bu markalash kodlarining agregatsiyalangan shakli elektron hisob-fakturalarga (ESF) kiritilishi orqali amalga oshiriladi, ular orqali tashkilotlar tovarni topshirishda axborot almashadilar.

NIS MPT «Asl Belgisi» - Milliy axborot tizimi «Asl Belgisi» mahsulotlarni markalash va izchillik monitoringi uchun — raqamli identifikatsiya vositalari yordamida majburiy markalashga tortilgan tovarlar aylanmasi haqida maʼlumotlarni yigʻish va qayta ishlash jarayonlarini avtomatlashtirish, bunday maʼlumotlarni saqlash, ularga kirish, taqdim etish va tarqatish, axborot almashinuvi samaradorligini oshirish hamda koʻrsatilgan tovarlarning izchilligini taʼminlash, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan boshqa maqsadlar uchun yaratilgan axborot tizimidir.

ICOM - Buyurtmalarni boshqarish stansiyasi, dastur-texnik vosita boʻlib, tovar aylanmasi ishtirokchisi bilan markalash tizimi oʻrtasida axborot almashish uchun moʻljallangan va tovar aylanmasi ishtirokchisi tomonidan markalash kodlarini olish hamda NIS «Asl Belgisi»ga raqamli identifikatsiya vositalari yordamida tovar markalash maʼlumotlarini uzatish uchun ishlatiladi.

TIF TN - Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyati tovar nomenklaturasi.

AIK - Agregatsiyalangan import kodi, har bir alohida tovar toʻplami uchun noyob belgilar ketma-ketligi boʻlib, unda har bir tovar identifikatsiya kodlari, jumladan agregatsiya jarayonida tovarlarni birlashtiruvchi qadoq identifikatsiya kodlari birlashtirilgan; bu kod operator tomonidan tovarlarni identifikatsiyalash maqsadida shakllantiriladi va tovarlarni bojxona deklaratsiyalashda tovar aylanmasi ishtirokchisi tomonidan qoʻllaniladi.

ERI - Elektron raqamli imzo, elektron hujjatdagi imzo boʻlib, elektron hujjat maʼlumotlarini maxfiy kalit yordamida maxsus oʻzgartirishlar orqali olinadi va ochiq kalit yordamida elektron hujjatdagi maʼlumotlarning buzilmaganligini hamda maxfiy kalit egasini aniqlash imkonini beradi. ECD NIS «Asl Belgisi»da roʻyxatdan oʻtish va ishlash uchun zarur.

ESF - Elektron hisob-faktura, tovar (ish, xizmat) realizatsiyasi va sotib olinishi tasdiqlovchi elektron hujjat boʻlib, elektron hisob-fakturalar aylanma tizimi operatorlari orqali yuboriladi va olinadi, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan shaklda rasmiylashtiriladi (shu jumladan qoʻshimcha va tuzatilgan hisob-faktura).

MXIk – mahsulot va xizmatlarni identifikatsiyalash kodi, belgilar toʻplami shaklida taqdim etiladi.

CSV - Comma-Separated Values matnli fayl formati boʻlib, jadval maʼlumotlarini taqdim etish uchun moʻljallangan.

CRPT TURON - Cheklangan masʼuliyatli jamiyat «CRPT TURON» NIS «Asl Belgisi»ni yaratish, ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatishni amalga oshiradi, shu jumladan raqamli markalash va izchillikni taʼminlash uchun zarur boʻlgan barcha komponentlarni oʻrnatish va sozlash. CRPT TURON Oʻzbekiston Respublikasi hukumati tomonidan raqamli markalash tizimi operatori etib tayinlangan.

XML - eXtensible Markup Language — kengaytiriladigan belgilash tili boʻlib, teglar, ularning atributlari, qiymatlari va qaysi atribut va elementlar boshqa elementlar tarkibiga kirishi mumkinligini belgilovchi qoidalar toʻplamidan iborat.

Track&Trace — majburiy markalashga tortilgan tovarlarning harakatini kuzatish uchun avtomatlashtirilgan yechim, tizim. Shuningdek, u tovar harakatini qayta ishlash va xizmat koʻrsatishda ishlatiladi. Tovar harakati zanjiri davomida markalash kodlarini boshqarishni taʼminlaydi — markalash kodini buyurtma qilishdan boshlab mahsulot realizatsiyasigacha.

Emissiya — milliy raqamli markalash tizimida noyob markalash kodlarini chiqarish (yaratish va berish) jarayoni. Emissiya turi (markalash kodi uchun) — mahsulotlarni aylanmaga chiqarish jarayonining xususiyati, yaʼni "Mamlakat ichida ishlab chiqarish" (mahalliy ishlab chiqarish) yoki "Import (uchinchi mamlakatlardan)".