Raqamli markirovka bozori va iste'molchilarni soxta va noqonuniy mahsulotlardan himoya qilishga qaratilgan.
Masalan:
qimmatbaho dori-darmonlar, ular ko‘pincha soxtalashtiriladi. Iste'molchi zarar ko‘radi, pul to‘laydi, ammo kerakli dori-darmonni olmaydi.
alkogol mahsulotlari va sigaretalar, ular noqonuniy ishlab chiqariladi. Davlat zarar ko‘radi, chunki soliqlar va aksiz yig‘imlari olinmaydi. Iste'molchi zaharlanishi mumkin
kiyim-kechak va maishiy texnika buyumlari, ular tovar belgisi egasining roziligisiz soxtalashtiriladi. Yuridik biznes zarar ko‘radi, chunki u yangi mahsulotlarni ishlab chiqishga sarmoya kiritadi, ammo arzon soxtalar bilan raqobat qila olmaydi.
Raqamli markirovkaning innovatsion tomoni nimada?
Raqamli markirovkaning joriy etilishi quyidagilarni ta'minlaydi:
kontrabanda va soxtalashtirishni kamaytirish orqali qonuniy ishlab chiqarish ulushi va hajmining o‘sishi;
mahsulot harakati haqidagi ma'lumotlarni onlayn rejimda olish, ishlab chiqarish rejalari, xom ashyo xaridlarini optimallashtirish, talab va taklifni prognoz qilish;
elektron hujjat almashinuviga o‘tish (bu kompaniyalar orasida hali ham faol almashilayotgan qog‘oz hujjatlar hajmini keskin kamaytiradi, biznes xarajatlarini pasaytiradi va mehnat unumdorligini oshiradi)
logistika xarajatlarini tejash (to‘liq kuzatuv joriy etilganda, ishlab chiqaruvchi yoki logistika kompaniyasi savdo geografiyasi, intensivligi, mavsumiyligi haqidagi dolzarb statistik ma'lumotlarni oladi, bu esa logistika sxemalarini qayta qurish, yetkazib berish va ombor zaxiralarini optimallashtirish imkonini beradi);
zamonaviy moliyaviy, buxgalteriya va ombor hisoboti (hozirda ko‘plab tadbirkorlar omborlarda va do‘konlarda mahsulot qoldiqlari va kodlari haqidagi o‘z ma'lumotlariga ega emas. To‘g‘ri hisob-kitobsiz foyda hisoblash yoki xaridlarni rejalashtirish mumkin emas, shuning uchun avtomatlashtirish kelajakda tadbirkorlarga bizneslarini tartibga solishda yordam beradi)
Davlat uchun qanday foydasi bor?
Markirovkaning joriy etilishi davlat uchun quyidagi foydalarni keltiradi:
Mahsulot bozorlarining shaffofligini oshirish
Soxta va soxtalashtirilgan mahsulot ulushini kamaytirish
Davlat nazoratining samaradorligini oshirish
Soliq va bojxona to‘lovlarini yig‘ish hajmining o‘sishi
Biznes uchun markirovka joriy etilishining foydasi nimada?
Markirovka joriy etilishi natijasida ishlab chiqaruvchilar quyidagilarni amalga oshira oladi:
Noqonuniy mahsulotni bozorga chiqarib yuborish orqali daromad o‘sishini oshirish
Raqobat uchun teng sharoitlarni olish
Jarayonlarni optimallashtirish va ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish
Markirovka tizimi ma'lumotlari asosida biznes tahlil sifatini oshirish
Halol ishlab chiqaruvchining brendini himoya qilish
Iste'molchi uchun markirovka joriy etilishining foydasi nimada?
Markirovka joriy etilishi iste'molchilarga quyidagilarni taqdim etadi:
Faqat sertifikatlangan va sifatli mahsulotlarni sotib olish
Hayot va sog‘liqni himoya qilish
Jamoatchilik nazoratining samarali vositasini qo‘lga kiritish
Faqat qonuniy mahsulotlardan foydalanish orqali hayot sifatini oshirish
Raqamli markirovka joriy etilishiga kim va qachon qaror qabul qildi?
2020-yil 20-noyabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining № 737-sonli "Ba'zi mahsulot turlarini majburiy raqamli markirovka tizimini joriy etish to‘g‘risida" Qarori imzolandi.
Qabul qilingan qarorga muvofiq, respublikada ba'zi mahsulot turlarini majburiy raqamli markirovka tizimini bosqichma-bosqich joriy etish boshlanadi.
Ushbu hujjat 2020-yil 31-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining № 833-sonli "Ba'zi mahsulot turlarini majburiy raqamli markirovka tizimini bosqichma-bosqich joriy etishni ta'minlash choralari to‘g‘risida" Qarori imzolangandan so‘ng bekor qilindi (hujjat to‘liq matni faqat o‘zbek tilida mavjud).
Qabul qilingan hujjatga muvofiq quyidagilar tasdiqlanadi:
mahsulotlarni raqamli markirovka qilish va ularning aylanmasini kuzatish qoidalari;
milliy raqamli markirovka va mahsulotlarni kuzatish axborot tizimi «Asl Belgisi»ni xizmat ko‘rsatish va ekspluatatsiya qilish tartibi;
tamaki va alkogol mahsulotlarini raqamli markirovka qilish xususiyatlari.
Markirovka joriy etilishi narxlarni oshiradimi?
Qarorga ko‘ra, ishlab chiqaruvchilar va importyorlar uchun markirovka kodlarini taqdim etish bo‘yicha yagona to‘lov summasi QQS hisobga olinmagan holda 1 kod uchun 68 so‘m (taxminan 0,006 AQSh dollari) miqdorida belgilanadi.
Eng konservativ stsenariy bo‘yicha, markirovka joriy etilgandan so‘ng, mahsulot narxlari nafaqat oshmaydi, balki bozor soxta mahsulot ulushi kamayishi va boshqa ijobiy ta'sirlar tufayli 10% ga pasayishi mumkin:
Markirovka joriy etilishi ishlab chiqaruvchilarga bozorga noqonuniy va soxta mahsulotlar kamayishi hamda biznes jarayonlarining avtomatlashtirilishi tufayli pul yo‘qotmaslikka imkon beradi;
Markirovka joriy etilishi ishlab chiqaruvchilarga har bir mahsulot birligi uchun elektron kuzatuv orqali logistika va ishlab chiqarish zanjirlarini optimallashtirish, mahsulot yetishmasligini tezda aniqlash, ortiqcha ishlab chiqarish va transportning bo‘sh turishini oldini olish imkonini beradi. Amaliyot ko‘rsatadiki, faqat logistika va ishlab chiqarishni optimallashtirish orqali halol ishlab chiqaruvchi xarajatlarining 10-15% ini tejashi mumkin, bu esa narxlarning pasayishiga bevosita ta'sir qiladi.
Iste'molchilar esa "ASL BELGISI" ilovasi yordamida markirovka qilinishi kerak bo‘lgan mahsulotlarni mustaqil tekshirish imkoniga ega bo‘lib, foyda ko‘radi.
O‘zbekistonda raqamli markirovka tizimi davlat-xususiy sheriklik shaklida yaratilmoqda.
xususiy sherik - MChJ "CRPT TURON" - raqamli markirovka va mahsulotlarni kuzatish axborot tizimini yaratish, ekspluatatsiya qilish va rivojlantirishni ta'minlaydi
davlat sherigi - Davlat soliq qo‘mitasi - mahsulotlarni majburiy raqamli markirovka qilish sohasida normativ-huquqiy tartibga solishni amalga oshiradi.
Raqamli markirovka tizimining ishlashiga kim javobgar?
Hamkorlik to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar asosida MChJ «CRPT TURON» bilan tuzilgan bo‘lib, unda NIS «Asl Belgisi»ni yaratish, ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat ko‘rsatishni ta'minlash uchun davlat-xususiy sheriklik kelishuvi qabul qilingan.
CRPT TURON faoliyati 2020-yil 31-dekabrdagi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining N 833-sonli "Ba'zi mahsulot turlarini majburiy raqamli markirovka tizimini bosqichma-bosqich joriy etishni ta'minlash choralari to‘g‘risida" Qarori bilan tartibga solinadi, bu qaror O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining № 737 "Ba'zi mahsulot turlarini majburiy raqamli markirovka tizimini joriy etish to‘g‘risida" Qarori o‘rniga qabul qilingan.
Raqamli markirovka qanday ishlaydi?
Mahsulot aylanmasidagi ishtirokchi raqamli markirovka axborot tizimida (NIS «Asl Belgisi») ro‘yxatdan o‘tadi.
Ishlab chiqaruvchi yoki importyor raqamli kod buyurtma qiladi va noyob kodni mahsulotga joylashtiradi.
Raqamli kod - markirovka kodi bo‘yicha markirovka qilingan buyumning logistika zanjiri, ya'ni zavoddan iste'molchigacha, aylanmaga kiritilishidan chiqarilishigacha bo‘lgan barcha harakatlar qayd etiladi.
Kod onlayn-kassa orqali sotishda skanerlanadi. Tizimga mahsulotning aylanmadagi chiqishi haqidagi ma'lumotlar uzatiladi.
Iste'molchi mahsulotning qonuniyligini raqamli markirovka uchun mo‘ljallangan mobil ilova yordamida tekshirishi mumkin.
«Asl belgisi» raqamli markirovka tizimining afzalliklari?
Sharhlar
sharhsiz qoldirish uchu tizimga kirish